ZAPROSZENIE BRAMA1

- – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

KAMIENICA RODZINY WASIUTYŃSKICH

WARSZAWA, UL. OKOLSKA 3

AUTORZY BOHDAN LACHERT, JÓZEF SZANAJCA

LATA POWSTANIA PROJEKTU: 1938

- – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – -

DOM PRZY UL. OKOLSKIEJ 3 został zaprojektowany w 1938 roku przez Bohdana Lacherta (1900-1987) i Józefa Szanajcę (1902-1939), od 1926 roku działających jako autorska spółka architektoniczna Lachert & Szanajca, Realizacja trwała do wybuchu II wojny światowej (1939).

004

///AUTORSKA SPÓŁKA ARCHITEKTONICZNA LACHERT & SZANAJCA////

Zleceniodawcy to Zbigniew Wasiutyński, inżynier budowy mostów, pracownik Politechniki Warszawskiej, sekretarz Warszawskiego Towarzystwa Politechnicznego, członek Związku Polskich Inżynierów Budowlanych i jego rodzina.

Projektów domu mieszkalno-dochodowego przy Okolskiej nie ma wśród rysunków Lacherta i Szanajcy przechowywanych w warszawskim Archiwum Akt Nowych oraz Muzeum Architektury we Wrocławiu. Zrealizowany przy projektowanej Alei na Skarpie, pierwotnie na zboczu wzniesienia, obecnie na poszerzonym po II wojnie światowej tarasie, w niepełnym wymiarze prezentuje pierwotną ideę architektów. Stanowi przy tym niedoceniony i słabo znany przykład warszawskiej architektury modernistycznej. Wiązany tylko przez nielicznych historyków architektury ze znanymi nie tylko w środowisku krajowym, ale także międzynarodowym architektami – pionierami nowych rozwiązań przestrzennych – jest jednym z kluczy do zrozumienia ich twórczości w drugiej połowie lat 30. Rozplanowanie bryły na planie prostokąta, z wyoblonymi narożnikami, tarasem na ostatniej kondygnacji, przeszklonymi wnękami (mini-oranżeriami) oraz głębokimi glifami okien o zaokrąglonych krawędziach, plasuje dom Kawińskiego i Wasiutyńskiego w grupie obiektów projektowanych przez tandem Lachert & Szanajca od 1933 roku. Koncepcja z 1938 to wyraźny punkt na nieznanym szlaku modernistycznych rozwiązań Lacherta i Szanajcy, wybiegających daleko poza kanon znanych powszechnie awangardowych realizacji spółki jak dom Lacherta przy ul. Katowickiej 9 (1928/1929), nieistniejąca willa Szyllerów przy Wale Miedzeszyńskim (1928) czy pawilon Centrocementu na Powszechnej Wystawi Krajowej w Poznaniu (1929). Podsumowaniu wartości artystycznych domu i ukazaniu realizacji w szerszym kontekście obejmującym wątki istotne dla twórczości architektów, służy poniższa legenda:


SKARPA /USYTUŁOWANIE DOMU/

1 a

/////PLANOWANA ALEJA NA SKARPIE Z WIDOCZNĄ PIERWSZĄ ZBUDOWANĄ KAMIENICĄ/////1938-1945///

- motyw powracający w twórczości Bohdana Lacherta, począwszy od tematu pracy dyplomowej domu architekta na skarpie (1926), zainspirowanej domem-studiem prof. Rudolfa Świerczyńskiego przy ul Myśliwieckiej 12, poprzez skarpę jako element koncepcji wystawienniczej w pawilonie gospodarczym na wystawie „Sztuka i Technika w życiu współczesnym” w Paryżu (1937), następnie koncepcję Muranowa Południowego (1948-1952) na gruzowym wzniesieniu do eksperymentalnego osiedla na skarpie w Puławach ( 1962/ 1963, niezrealizowane). Dom na ul. Okolskiej przy projektowanej Alei na Skarpie, jest fragmentem – parafrazując tytuł książki J. Trybusia – Warszawy niezaistniałej, częścią założenia urbanistycznego, przy którym pracowali architekci już ponad dekadę wcześniej, projektując dom mieszkalny dla spółdzielni mieszkaniowej „Na Skarpie” (ul. Myśliwiecka/ ul. Szwoleżerów, 1927).


TYP /DOM WIELORODZINNY/ DOM DOCHODOWY/ – OKOLSKA 3

cropped-Untitled-1.jpg///1938 ROK. ALEjA NA SKARPIE///

– kilka domów wielorodzinnych (dochodowych) zaprojektowali architekci dla ojca Bohdana, Wacława Lacherta, naczelnego dyrektora Państwowego Urzędu Zakupu Artykułów Pierwszej Pomocy przy Ministerstwie Aprowizacji, założyciela Towarzystwa Eksploatacji Soli Potasowych w Warszawie, prezesa zarządu spółki akcyjnej cukrowni w Guzowie. Budynki zostały opracowane dla warszawskiej Saskiej Kępy – galeriowiec przy ul. Francuskiej 12 (1934, obecnie przebudowany), projekt domu przy ul. Królowej Aldony (1934, niezrealizowany), domy wielorodzinne przy ul. Radziłowskiej 5 (1936) oraz ul. Katowickiej 7a (1937). Różnorodność zastosowanych form to poligon eksperymentalnych rozwiązań typu domu wielorodzinnego.


FORMA ARCHITEKTONICZNA

SZKIC

////1933 ROK///TORUŃ, UL. MICKIEWICZA////

Warszawa-Frascati_Konopnickiej

////1933 ROK///WARSZAWA, UL. FRASCATI/KONOPNICKIEJ////

– realizacja przy Okolskiej 3 należy do grupy domów projektowanych przez Lacherta i Szanajcę od 1933 roku, do której należą m. in. dom mieszkalny Banku Gospodarstwa Krajowego u zbiegu ulic Frascati i Konopnickiej (1933) oraz zrealizowany w Toruniu dom Krystyny Jaworskiej (ul. Mickiewicza/ ul. Matejki, 1933). Zbliżoną formę w mniejszej skali posiadał także dom szeregowy/ kolonia mieszkaniowa dla czterech architektów przy ul Czeskiej 14-20 na Saskiej Kępie, w którym mieszkał Józef Szanajca (ul. Czeska 18, 1938). We wszystkich realizacjach zastosowano wymienione wcześniej rozwiązania architektoniczne – taras (ostatnia kondygnacja), przeszklone wnęki okienne, wyoblone narożniki, kilka typów otworów okiennych.


ZNISZCZENIA WOJENNE

lachert

//////1944 ROK. WIDOK NA KRTKO PO ZAKOŃCZENIU WALK///////

-w trakcie walk powstańczych w sierpniu i wrześniu 1944 roku kamienica była w samym sercu bitwy o utrzymanie Wolnego Mokotowa. Wielokrotnie ostrzeliwana i bombardowana. Ślady walk były widoczne aż do 1967 roku – do czasu pierwszego większego remontu. Po którym zniknęła szara cegła pod nowym tynkiem i pojawiły się nowe balustrady na balkonach.


PRZESZKLONE WNĘKI OKIENNE /MINI-ORANŻERIA/

DSC08381_1

– element rozplanowania wnętrza, powszechny w domach o podwyższonym standardzie projektowanych przez architektów z awangardowej grupy „Praesens”, m. in. własnym  Bohdana Lacherta oraz Barbary i Stanisława Brukalskich (ul. Niegolewskiego 8, 1927/1928). Obecność oranżerii w przestrzeni mieszkalnej wiązała się z funkcją odpoczynku – jedną z podstawowych, jaką uwzględniali architekci w projektowanych wnętrzach, zgodnie z maksymą Brukalskich „odpocząć, znaczy rozpocząć pracę od nowa”.


DETAL: KLAMKI-KULE

IMG_6717

– projekty architektoniczne, opracowane przez spółkę Lachert & Szanajca, obejmowały często rozwiązania detalu (kształtu drzwi, podziału okien, planu podłogi, mebli z giętych rur stalowych), jednak wzory klamek były efektem współpracy Bohdana Lacherta i Stanisława Brukalskiego, autorów klamki z białego metalu  oraz o kształcie kuli. Klamkę-kule wykorzystano w domu własnym Lacherta, domu Brukalskich (ul. Niegolewskiego 8) oraz IV kolonii WSM na Żoliborzu.


DETAL: KSZTAŁT OKIEN

IMG_6362

- charakterystyczny kształt kwadratowych okien o wyoblonych krawędziach głębokich glifów stał się znakiem rozpoznawczym obiektów zaprojektowanych przez Lacherta i Szanajcę w 1939 roku (dom mieszkalny Państwowego Banku Rolnego) oraz przez samego Lacherta wkrótce po zakończeniu wojny – budynku PKO przy ul. Marszałkowskiej 124 w Warszawie („domu pod sedesami”, 1946) i domu mieszkalno-usługowego u zbiegu ul. Chmielnej/ Nowego Światu („domu pod biustonoszami”, 1947).  Sposób opracowania otworów był elementem awangardowej strategii „sterowania światłem” o podłożu corbusierowskim.


ZLECEBIODAWCA

PIC_1-N-617-2

(inżynier Zbigniew Wasiutyński) – Bohdan Lachert poznał Wasiutyńskiego w 1934 roku. Okoliczności zawiązania znajomości, później współpracy, przybliżył w rozmowie z Anną Benesz, autorką poświęconej mu pracy magisterskiej.

Spotkanie odbyło się pewnego letniego przedpołudnia. Dwaj panowie w kapeluszach, uroczyście ubrani – Zbigniew Wasiutyński i Franciszek Szelągowski – zbliżyli się do furtki przydomowego ogródka […]. Ceremonialne zachowanie sugerowało bardziej przybycie świadków rozprawy honorowej niż rzeczywisty cel wizyty. Okazała się nim propozycja wzięcia wspólnego udziału w konkursie na projekt szkicowy nowego mostu przez Wisłę w przedłużeniu ulicy Karowej w Warszawie

img067

/////PROJEKT MOSTU PRZEZ WISŁĘ NA PRZEDŁUŻENIU ULICY KAROWEJ///

W efekcie zespół Lachert/ Wasiutyński/ Szanajca/ Szelągowski opracowali projekt mostu żelbetowego o lekkiej, ażurowej konstrukcji, wspartego na pięciu parach dźwigarów i potężnym filarach, przeznaczony na konkurs ogłoszony przez zakłady Portland-cementu, za który zostali nagrodzeni.

Cztery lata po nawiązaniu znajomości Lachert i Szanajca opracowali projekt inżynierskiego domu przy Okolskiej, przykład modernistycznej architektury Warszawy czekający na odkrycie.


Tekst © Katarzyna Uchowicz //IS PAN//


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *